Fâtıma el-Fihrî

İslam tarihinin neredeyse her büyük hekiminin ardında, onun öğrenim görebildiği bir yer vardır. Bu yerlerin en eskilerinden birini bir kadın vakfetmiştir.

Fatima al-Fihri, yaklaşık 800 yılında, bugünkü Tunus’ta yer alan Kayrevan’da doğdu. Ailesi Fas’taki Fès’e göç etti; burada babası tüccar olarak servet sahibi oldu. Babası öldüğünde, Fatima ve kız kardeşi Mariam bir servete vâris oldular.

Bununla rahat bir yaşam sürebilirlerdi. Bunun yerine ikisi de Sadaka’yı, topluluklarına kalıcı bir armağanı tercih ettiler. Rivayete göre Mariam bir cami inşa ettirdi. Fatima ise dünyayı değiştirecek bir şey kurdu.

859 yılında Fès’te, memleketi Kayrevan’ın adıyla anılan al-Qarawiyyīn Camii’nin temelini attı. Anlatıldığına göre, yapı tamamlanana dek oruç tuttu ve her şeyin helâl mülkten gelmesi için yalnızca kendi arazisinden çıkan malzemeyi kullandı. Bu camiden bir okul, okuldan da bir üniversite doğdu.

al-Qarawiyyīn bugün, UNESCO ve Guinness Rekorlar Kitabı tarafından da kabul edilen, dünyanın kesintisiz olarak faaliyet gösteren en eski eğitim kurumu sayılır. Yüzyıllar boyunca orada yalnızca Kur’ân ve hukuk değil, tıp, astronomi, matematik ve doğa bilimleri de öğretildi. Ibn Khaldūn gibi âlimler Fès’te öğrenim gördü ve ders verdi.

Bin yılı aşkın bir süre önce bir kadın, mirasını hiç kurumayan bir bilgi kaynağına dönüştürdü. Her Müslüman hekim, her hemşire ve her öğrenen, bir nebze de olsa ona borçludur. Onun üniversitesi bugün hâlâ Fès’te ayaktadır. Adını ise pek azı bilir. Artık bunun değişmesinin vakti geldi.