ابن ابی‌رمثه تمیمی

مردی به مدینه می‌آید. او پیش‌تر هرگز پیامبر ﷺ را ندیده است. پزشک است، چیره‌دست، و در کار بریدن و جراحی استاد. آن‌گاه که مُهر نبوت را میان دو شانه پیامبر ﷺ می‌بیند، آن را غده‌ای می‌پندارد. نگاه پزشکانه‌اش زمام را به دست می‌گیرد و او همان را پیشنهاد می‌دهد که هر پزشکی پیشنهاد می‌کند: «این را که بر پشتت داری به من نشان بده، من پزشکم، بگذار آن را ببُرّم و درمانش کنم.»

پاسخ پیامبر ﷺ یکی از زیباترین جمله‌هایی است که برای ما اهل طبابت به یادگار مانده است.

این رویداد از ابورمثه تمیمی روایت شده است، صحابی‌ای از قبیله تمیم. تاریخ‌نگار بزرگ طب، ابن ابی‌اصیبعه، او را در اثر خود درباره پزشکان، طبیبی از روزگار پیامبر ﷺ می‌خوانَد که در کارِ دست و در فن جراحی استاد بود. در طریق‌های روایت، این نام گاه ابورمثه و گاه ابن ابی‌رمثه آمده است، و در روایتی این پدر است که آن پیشنهاد را می‌دهد. اما مغز سخن در هر روایت یکی است.

باید نیک گوش سپرد که پیامبر ﷺ چه می‌گوید و چه نمی‌گوید. او نمی‌گوید: «تو پزشک نیستی، دست از طبابت بکش.» برعکس، چیره‌دستی آن دست را تأیید می‌کند. تنها آن را در جای درستش می‌نشاند. آدمی رفیق است، همراهی مهربان و چیره‌دست. شفادهنده الله تعالی است. درست همین تمایز، تمامِ هویت پزشک مسلمان است. ما درمان می‌کنیم، ما وسیله، یعنی سبب، را به کار می‌بندیم، و شفا از آنِ الله است. این همان جمله‌ای است که ابراهیم ﷺ در قرآن بر زبان می‌آورد.

این از آغاز نگرش امت بوده است. نسل نخست طب را خوار نشمرد، بلکه آن را جُست و چیره‌دستیِ دست را گرامی داشت. و در همان حال، پزشک را در جای درستش نشاند، زیر فرمان الله، نه به جای او. طبابت خوشامد بود. تکبر هرگز خوشامد نبود.